Dava Nasıl Açılır?

Bir hukuk davası açmadan önce görevli ve yetkili mahkemenin, dava şartlarının ve sürelerin doğru belirlenmesi gerekir. Bu rehberde hukuk davalarının nasıl açıldığını ve yargılamanın hangi aşamalardan geçtiğini adım adım anlatıyoruz.

Dava açmadan önce kontrol edilmesi gerekenler

• Zamanaşımı ve hak düşürücü süreler: Bazı davalar çok kısa sürelere bağlıdır (ör. idari davalarda 60 gün, ödeme emrine itirazda 7 gün).
• Dava şartı arabuluculuk: İş, ticari, tüketici, kira ve ortaklığın giderilmesi gibi uyuşmazlıklarda önce arabulucuya başvurulması zorunludur.
• Görevli mahkeme: Asliye hukuk, sulh hukuk, aile, iş, tüketici, ticaret veya idare mahkemesi.
• Yetkili mahkeme: Kural olarak davalının yerleşim yeri; bazı davalarda kesin yetki kuralları vardır.
• Deliller: Sözleşme, yazışma, fatura, tapu kaydı, tanık bilgileri ve resmî kayıtlar.

Dava dilekçesinde bulunması gerekenler

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’na göre dava dilekçesinde şunlar yer almalıdır (HMK m.119):

1. Mahkemenin adı
2. Davacı ve davalının adı, soyadı ve adresleri; davacının T.C. kimlik numarası
3. Varsa kanuni temsilci ve vekilin bilgileri
4. Davanın konusu ve malvarlığı haklarına ilişkin davalarda dava konusunun değeri
5. Davacının iddiasının dayanağı olan vakıaların açık özeti
6. İddia edilen vakıaların ispatı için deliller
7. Dayanılan hukuki sebepler
8. Açık bir şekilde talep sonucu
9. Davacının veya vekilinin imzası

Eksiklerden bazıları için hâkim süre verir; ancak talep sonucunun açık olmaması veya delillerin gösterilmemesi davanın seyrini olumsuz etkileyebilir.

Harç ve gider avansı

Dava açılırken başvurma harcı, peşin harç ve tebligat, bilirkişi, tanık gibi giderler için gider avansı yatırılır. Malvarlığına ilişkin davalarda harç dava değeri üzerinden nispi olarak hesaplanır. Ödeme gücü olmayan kişiler adli yardım talep edebilir. Ayrıntılar için dava masrafları ve harçlar sayfamıza ve dava harcı hesaplama aracımıza bakabilirsiniz.

Dava nereden açılır?

Dava, görevli ve yetkili mahkemenin bulunduğu adliyedeki tevzi bürosuna dilekçe verilerek açılır. Dava başka bir yer mahkemesine ait olsa bile herhangi bir adliyeden gönderilebilir. Ayrıca e-Devlet üzerinden erişilen UYAP Vatandaş Portal ile elektronik imza veya e-Devlet şifresiyle dava açılabilir ve harç çevrim içi ödenebilir. Avukatlar davaları UYAP Avukat Portal üzerinden açar.

Yargılamanın aşamaları

1. Dilekçeler aşaması: Davalı, dava dilekçesinin tebliğinden itibaren iki hafta içinde cevap verir; ardından cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleri sunulur.
2. Ön inceleme: Dava şartları, ilk itirazlar ve uyuşmazlık konuları belirlenir; taraflar sulhe teşvik edilir.
3. Tahkikat: Deliller toplanır, tanıklar dinlenir, keşif ve bilirkişi incelemesi yapılır.
4. Sözlü yargılama ve hüküm: Taraflar son beyanlarını sunar, mahkeme kararını verir.
5. Kanun yolları: Karara karşı kural olarak tebliğden itibaren iki hafta içinde istinaf, bölge adliye mahkemesi kararlarına karşı iki hafta içinde temyiz yoluna gidilebilir.

Ceza davası nasıl başlar?

Ceza davaları kişiler tarafından doğrudan açılmaz. Suçtan zarar gören kişi Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa şikâyette bulunur ya da suç duyurusu yapar; soruşturma sonunda yeterli şüphe varsa savcı iddianame düzenler. Ayrıntılar için suç duyurusu nasıl yapılır yazımıza bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Avukatsız dava açılabilir mi?

Evet, kişiler kendi davalarını açıp takip edebilir. Ancak görev, yetki, süre ve delil kurallarındaki hatalar hak kaybına yol açabileceğinden bir avukattan destek almak yararlıdır.

e-Devlet’ten dava açılabilir mi?

Evet. UYAP Vatandaş Portal üzerinden e-Devlet şifresi veya elektronik imza ile dava açılabilir ve harç ödenebilir.

Yanlış mahkemede dava açarsam ne olur?

Mahkeme görevsizlik veya yetkisizlik kararı verir. Karar kesinleştikten sonra kanundaki süre içinde dosyanın görevli ya da yetkili mahkemeye gönderilmesi istenmelidir.

Davalı cevap dilekçesini ne zaman verir?

Davalı, dava dilekçesinin tebliğinden itibaren iki hafta içinde cevap dilekçesi verir; mahkeme gerekli hâllerde ek süre tanıyabilir.