İçindekiler
Bir kişiyi zorla araca bindirmek, bir odaya kilitlemek veya bir yerden ayrılmasını engellemek TCK 109 kapsamında kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunu oluşturabilir. Bu yazıda suçun unsurlarını, nitelikli hâllerini, etkin pişmanlık şartlarını ve dosyanın hangi mahkemede görüleceğini açıklıyoruz.
Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu nedir?
Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu, bir kimsenin hukuka aykırı olarak bir yere gitme veya bir yerde kalma özgürlüğünün kısıtlanmasıdır. Suç, TCK’nın “Hürriyete Karşı Suçlar” bölümünde yer alır ve kişinin hareket serbestisini korur. Kamuoyunda “alıkoyma” veya “kaçırma” olarak bilinen eylemlerin önemli bir kısmı bu suç kapsamında değerlendirilir. Genel çerçeve için kişiyi hürriyetinden yoksun kılma sayfamıza da bakabilirsiniz.
TCK 109/1-2: “(1) Bir kimseyi hukuka aykırı olarak bir yere gitmek veya bir yerde kalmak hürriyetinden yoksun bırakan kişiye, bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası verilir. (2) Kişi, fiili işlemek için veya işlediği sırada cebir, tehdit veya hile kullanırsa, iki yıldan yedi yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.”
Suç serbest hareketlidir: kişiyi bir odaya kilitlemek, zorla araca bindirip başka bir yere götürmek, araçtan inmesine izin vermemek, kapıyı önünü kesmek veya ayrılmak isteyen kişiyi fiziksel olarak tutmak suçu oluşturabilir. Mağdurun hürriyetinden yoksun bırakıldığının farkında olması da her durumda şart değildir.
Suçun oluşması için ne kadar süre gerekir?
Kanun, suçun oluşması için belirli bir süre öngörmez. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, suçun mütemadi (kesintisiz) bir suç olduğunu ve mağdurun hareket serbestisinin önemli sayılabilecek bir süre kısıtlanmasıyla tamamlandığını kabul etmektedir. Bazı daire kararlarında ise hareket serbestisi ortadan kaldırıldığında sürenin kısa olmasının suçun oluşumuna etkisi olmadığı belirtilmiştir. Sonuç olarak süre, olayın tüm koşullarıyla birlikte hâkim tarafından değerlendirilir.
Bu nedenle özellikle başka bir suçun (yaralama, cinsel saldırı, yağma) işlenmesi sırasında kısa süreli tutma eylemlerinde ayrı bir hürriyetten yoksun kılma suçunun oluşup oluşmadığı tartışılır. Örneğin kişinin araç içinde darp edildiği bir olayda, götürme eyleminin özgürlüğü kısıtlama amacına yönelik olup olmadığı ve alıkoyma süresinin ayrı bir suçu oluşturacak boyutta olup olmadığı açıklığa kavuşturulmalıdır.
Cezası ve nitelikli hâller
- Temel hâl (109/1): Bir yıldan beş yıla kadar hapis.
- Cebir, tehdit veya hile kullanılması (109/2): İki yıldan yedi yıla kadar hapis.
- 109/3 nitelikli hâller: Suçun silahla, birden fazla kişi tarafından birlikte, kişinin yerine getirdiği kamu görevi nedeniyle, kamu görevinin sağladığı nüfuz kötüye kullanılarak, üstsoy, altsoy, eş veya boşandığı eşe karşı ya da çocuğa veya kendini savunamayacak durumdaki kişiye karşı işlenmesi hâlinde ceza bir kat artırılır.
- Ekonomik kayıp (109/4): Mağdurun ekonomik bakımdan önemli bir kaybına neden olunursa ayrıca adli para cezasına hükmolunur.
- Cinsel amaç (109/5): Suçun cinsel amaçla işlenmesi hâlinde ceza yarı oranında artırılır.
- Kasten yaralama (109/6): Suçun işlenmesi amacıyla veya sırasında kasten yaralamanın neticesi sebebiyle ağırlaşmış hâlleri gerçekleşirse ayrıca kasten yaralama hükümleri uygulanır.
Uygulamada aile içi olaylarda eşe karşı işlenen, ayrılık sonrası eski sevgiliyi zorla araca bindirme veya bir borç nedeniyle kişiyi alıkoyma gibi olaylar sık görülür. Borç nedeniyle alıkoyma, zorla para veya senet alınmasıyla birleşirse yağma suçu gündeme gelebilir. Çocuklara karşı işlenen bazı eylemler ise çocuğun kaçırılması ve alıkonulması (TCK 234) kapsamında ayrıca değerlendirilir.
Hangi mahkeme bakar?
5235 sayılı Kanun’un 12. maddesine göre on yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlar ağır ceza mahkemesinde, diğerleri kural olarak asliye ceza mahkemesinde görülür. TCK 109’un temel ve 109/2’deki hâlinde dosya asliye ceza mahkemesinde görülür. Ancak cebir veya tehdit ile birlikte 109/3’teki nitelikli hâllerden birinin bulunması gibi durumlarda kanundaki üst sınır on yılı aştığından yargılama ağır ceza mahkemesinde yapılır. Cinsel saldırı, çocuğun cinsel istismarı veya yağma ile birleşen dosyalar da çoğunlukla ağır ceza mahkemesinde görülür.
Ağır ceza mahkemesinde görülen dosyalarda tutuklama, uzun hapis cezası ve kanun yolları gibi konular daha karmaşık hâle gelir. Bu nedenle böyle bir dosyada Antalya ağır ceza avukatı desteği almak savunmanın erken aşamada kurulması bakımından önemlidir. Ağır ceza süreçleri hakkında ağır ceza davaları sayfamızda genel bilgi bulabilirsiniz.
Etkin pişmanlık (TCK 110)
TCK 110: “(1) Yukarıdaki maddede tanımlanan suçu işleyen kişi, bu suç nedeniyle soruşturmaya başlanmadan önce mağdurun şahsına zararı dokunmaksızın, onu kendiliğinden güvenli bir yerde serbest bırakacak olursa cezanın üçte ikisine kadarı indirilir.”
Etkin pişmanlıktan yararlanmak için aşağıdaki şartların birlikte bulunması gerekir:
- Serbest bırakmanın, suç nedeniyle soruşturma başlamadan önce gerçekleşmesi.
- Mağdurun şahsına zarar dokunmamış olması.
- Serbest bırakmanın failin kendi iradesiyle yapılması.
- Mağdurun güvenli bir yerde serbest bırakılması.
Aşağıdaki Yargıtay kararında görüleceği gibi, mağdurun basit tıbbi müdahaleyle giderilebilecek düzeyde de olsa yaralandığı olayda etkin pişmanlık koşullarının oluşmadığı kabul edilmiştir.
Şikâyet, uzlaşma ve HAGB
Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu şikâyete bağlı değildir; savcılık suçu öğrendiğinde re’sen soruşturma yapar ve mağdurun şikâyetten vazgeçmesi davayı düşürmez. Suç, CMK 253’te sayılan uzlaşmaya tabi suçlar arasında da yer almaz. Bununla birlikte, suça sürüklenen çocuklar bakımından CMK 253/1-c’deki özel kural ayrıca değerlendirilmelidir. Ayrıntılar için uzlaştırma yazımıza bakabilirsiniz.
Sonuç ceza iki yıl veya daha az olursa şartları varsa HAGB veya erteleme değerlendirilebilir. Nitelikli hâllerde ise ceza miktarı arttığından bu kurumlar çoğu zaman uygulanamaz. Hükümlülük hâlinde infaz süreci için infaz hesaplama aracımızdan genel bir fikir edinebilirsiniz.
Diğer suçlarla ilişkisi
Hürriyetten yoksun kılma çoğu zaman başka suçlarla birlikte işlenir: cebir, tehdit, kasten yaralama, cinsel saldırı veya yağma. Kanun, cebir ve tehdidi 109/2’de suçun unsuru olarak düzenlediğinden bu eylemler kural olarak ayrıca cezalandırılmaz; ancak kasten yaralamanın ağırlaşmış hâlleri 109/6 uyarınca ayrıca cezalandırılır. Hangi eylemin ayrı suç, hangisinin unsur olduğu belirlenirken fikri içtima kuralları da gözetilir.
Antalya’da hukuki destek
Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma dosyalarında sürenin, kullanılan cebir veya tehdidin, nitelikli hâllerin ve etkin pişmanlık şartlarının değerlendirilmesi sonucu doğrudan etkiler. Soruşturma aşamasında bir Antalya ceza avukatı ile görüşmek, ifadenin doğru kurulması ve tutuklama riskinin değerlendirilmesi bakımından önemlidir. Ağır ceza mahkemesinde görülen nitelikli hâllerde ise dosyayı baştan sona takip edecek bir Antalya ağır ceza avukatı ile çalışmak savunmanın bütünlüğünü sağlar. Mağdur tarafta da bir Antalya ceza avukatı, katılma talebi ve delillerin korunması konusunda yol gösterebilir.
Somut dosyanızın değerlendirilmesi için Av. Saltuk Buğra Şimşek ile iletişim sayfası üzerinden görüşme planlayabilirsiniz.
Antalya Ceza Avukatı, Avukat Saltuk Buğra Şimşek olarak bu konudaki soruşturma, kovuşturma ve kanun yolu süreçlerinde hukuki danışmanlık ve temsil hizmeti veriyoruz. Dosyanızı değerlendirmek için online randevu oluşturabilir veya +90 501 153 97 99 numarasından bize ulaşabilirsiniz.
Konuya İlişkin Yargıtay Kararı
Yargıtay 6. Ceza Dairesi, E. 2023/2423, K. 2025/2925, T. 12.03.2025
Dosyadaki anlatıma göre sanıklar, birlikte yaptıkları plan doğrultusunda katılanı mesaj yoluyla bir eve çağırmış; katılan sanığı görüp kaçmak istemiş ancak kaçamamıştır. Sanıklar katılanı zorla yanlarına alarak yayladaki boş bir eve götürmüş, burada alıkoyup darp etmiş, cep telefonunu zorla almış ve sabaha kadar evde tutmuştur. Sabah olunca katılanı ilçeye geri götürerek evinin önüne bırakmışlardır.
Yargıtay 6. Ceza Dairesi, sanıkların katılanı araçla yayla evine götürdükten sonra adli rapora göre basit tıbbi müdahale ile giderilebilecek şekilde yaraladıklarını, bir süre evde tuttuklarını ve soruşturma başlamadan önce evinin önüne bırakarak serbest bıraktıklarını tespit etmiştir. Daire, bu durumda kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunda etkin pişmanlığın uygulanma koşullarının oluşmadığı gözetilmeden bu hükmün uygulanmasını eksik ceza tayini olarak değerlendirmiştir.
Kararın önemi: Karar, TCK 110’daki etkin pişmanlık için mağdurun şahsına zarar verilmemiş olması şartının basit yaralanma hâlinde dahi gerçekleşmeyeceğini açıkça göstermektedir.
Sıkça Sorulan Sorular
Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunun cezası ne kadar?
Temel hâlde bir yıldan beş yıla kadar hapis cezasıdır. Cebir, tehdit veya hile kullanılırsa iki yıldan yedi yıla kadar hapis cezası verilir; nitelikli hâllerde ceza bir kat artırılır.
Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu şikâyete bağlı mı?
Hayır. Suç re’sen soruşturulur ve mağdurun şikâyetten vazgeçmesi davayı düşürmez.
Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma uzlaşmaya tabi mi?
Suç CMK 253’te sayılan uzlaşmaya tabi suçlar arasında değildir. Suça sürüklenen çocuklar bakımından kanundaki özel kural ayrıca değerlendirilir.
Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma davasına hangi mahkeme bakar?
Temel hâl ve cebir veya tehditle işlenen hâl asliye ceza mahkemesinde görülür. Nitelikli hâllerle birlikte kanundaki üst sınır on yılı aşarsa dava ağır ceza mahkemesinde görülür.
Suçun oluşması için ne kadar süre gerekir?
Kanunda belirli bir süre yoktur. Yargıtay, mağdurun hareket serbestisinin önemli sayılabilecek bir süre kısıtlanmasını aramakta ve süreyi olayın koşullarına göre değerlendirmektedir.
Zorla araca bindirmek hangi suçu oluşturur?
Kişinin iradesi dışında araca bindirilip götürülmesi kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunu oluşturabilir. Cebir veya tehdit kullanılmışsa ceza 109/2’ye göre belirlenir.
Eşi eve kilitlemek suç mu?
Evet. Eşe karşı işlenmesi TCK 109/3-e uyarınca nitelikli hâldir ve ceza bir kat artırılır. Olayda cebir veya tehdit de varsa ceza daha da ağırlaşır.
Kişiyi hürriyetinden yoksun kılmada etkin pişmanlık nedir?
Fail, soruşturma başlamadan önce mağdurun şahsına zarar vermeden onu kendiliğinden güvenli bir yerde serbest bırakırsa cezanın üçte ikisine kadarı indirilir.
Mağdur yaralandıysa etkin pişmanlık uygulanır mı?
Yargıtay 6. Ceza Dairesi, mağdurun basit tıbbi müdahaleyle giderilebilecek şekilde yaralandığı bir olayda etkin pişmanlık koşullarının oluşmadığını belirtmiştir.
Cinsel amaçla alıkoymanın cezası nedir?
Suçun cinsel amaçla işlenmesi hâlinde TCK 109/5 uyarınca ceza yarı oranında artırılır. Cinsel saldırı veya istismar gerçekleşmişse bu suçlardan da ayrıca ceza verilir.
Kişiyi hürriyetinden yoksun kılmada HAGB verilir mi?
Sonuç ceza iki yıl veya daha az olursa ve diğer yasal şartlar varsa HAGB değerlendirilebilir. Nitelikli hâllerde ceza yüksek olduğundan çoğu zaman uygulanamaz.
Borç yüzünden birini alıkoymak hangi suçtur?
Borç nedeniyle kişinin alıkonulması hürriyetten yoksun kılma suçunu oluşturabilir. Bu sırada zorla para, mal veya senet alınırsa yağma suçu gündeme gelebilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her somut olay kendi delilleri ve koşulları içinde değerlendirilmelidir. Yazıda anılan kanun hükümleri ve yargı kararları, yayın tarihindeki mevzuat ve içtihat esas alınarak aktarılmıştır.
