Elkoyma Tedbiri: Şartları, Süreleri ve İtiraz Yolu (CMK 123-128)

Elkoyma, soruşturma sırasında delil olabilecek veya müsadereye konu eşya ve malvarlığının devlet tarafından zilyetliğe alınmasıdır. Kimin karar verebileceği, hâkim onayı süreleri ve itiraz yolu CMK 123-134’te ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir.

Elkoyma Nedir, Hangi Amaçla Uygulanır?

Elkoyma, ceza soruşturması veya kovuşturması sırasında ispat aracı olarak yararlı görülen ya da müsadereye konu olabilecek eşya ve malvarlığı değerlerinin, sahibinin rızası dışında devlet tarafından zilyetliğe alınmasıdır. Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) 123 ila 134. maddeleri arasında düzenlenen bu tedbir, tutuklama ve arama gibi bir koruma tedbiridir; yani amacı kişiyi cezalandırmak değil, delilleri korumak ve olası bir müsadere kararının ileride boşa çıkmasını önlemektir.

Uygulamada en sık karşılaşılan örnekler; arama sırasında bulunan suç eşyası, cep telefonu ve bilgisayarlar, araçlar, banka hesapları ve tapu kayıtları üzerindeki tedbirlerdir. Elkoyma mülkiyet hakkını doğrudan sınırladığı için kanun, kimin hangi şartla karar verebileceğini ve hangi sürede hâkim denetimine sunulacağını ayrıntılı biçimde düzenlemiştir. Bir aramanın ardından eşyasına el konulan kişinin ilk sorusu genellikle “Bunu nasıl geri alırım?” olur. Bu yazıda bu sorunun cevabını adım adım ele alıyoruz.

Muhafaza Altına Alma ile Elkoyma Arasındaki Fark

CMK 123 iki ayrı işlemden söz eder. Eşyayı yanında bulunduran kişi onu kendi rızasıyla teslim ederse eşya muhafaza altına alınır. Kişi rızasıyla teslim etmezse elkoyma yoluna gidilir ve bu işlem CMK 127’deki karar ve onay usulüne tabidir.

CMK 124’e göre eşyayı bulunduran kişi istem üzerine onu göstermek ve teslim etmekle yükümlüdür; kaçınırsa CMK 60’taki disiplin hapsi hükümleri uygulanabilir. Ancak bu yaptırım şüpheli veya sanık ile tanıklıktan çekinebilecek kişiler hakkında uygulanmaz. Kimse kendi aleyhine delil sunmaya zorlanamaz; bu ilke tanıklıktan çekinme hakkı ile de bağlantılıdır.

Uygulamada “rızayla teslim” tutanağı imzalatılarak elkoyma usulünün dışına çıkılmak istenebilir. Teslimin gerçekten serbest iradeye dayanıp dayanmadığı, tutanağın içeriği ve imza koşulları daha sonra delilin hukuka uygunluğu tartışılırken önem kazanır.

Elkoyma Kararını Kim Verir? (CMK 127)

Kural olarak elkoyma kararını hâkim verir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının, savcıya ulaşılamadığı hâllerde ise kolluk amirinin yazılı emriyle kolluk görevlileri elkoyma işlemini gerçekleştirebilir. Kolluk görevlisinin açık kimliği tutanağa yazılır.

Bu sürelerin denetimi, savunmanın ilk kontrol etmesi gereken konudur. Hâkim onayına sunulmayan veya kırk sekiz saat içinde onaylanmayan elkoyma kendiliğinden kalkar. Ayrıca CMK 127/4 uyarınca eşyasına el konulan kişi, hâkimden her zaman bu konuda karar verilmesini isteyebilir. Elkoyma işlemi suçtan zarar gören mağdura da gecikmeksizin bildirilir.

Elkoyma çoğu zaman bir aramanın sonucudur. Aramanın kendisi hukuka aykırıysa, bunun sonucunda elde edilen eşyanın delil değeri de tartışmalı hâle gelir. Bu konuda arama kararı ve şartları yazımıza bakabilirsiniz.

Taşınmaz, Araç ve Banka Hesaplarına Elkoyma (CMK 128)

Taşınır bir eşyaya el koymak ile bir kişinin tapu kayıtlarına, araçlarına, banka hesaplarına veya şirket paylarına el koymak arasında önemli farklar vardır. CMK 128’e göre bu tür malvarlığı değerlerine elkonulabilmesi için şu şartlar birlikte aranır:

• Soruşturma veya kovuşturma konusu suçun işlendiğine ve malvarlığının bu suçtan elde edildiğine dair somut delillere dayanan kuvvetli şüphe bulunmalıdır.
• Suç, CMK 128/2’de sayılan katalog suçlardan biri olmalıdır (ör. hırsızlık, yağma, güveni kötüye kullanma, dolandırıcılık, hileli iflas, uyuşturucu ticareti, parada sahtecilik, ihaleye fesat karıştırma, tefecilik, zimmet, irtikâp, rüşvet, kaçakçılık suçları).
• Kararı yalnızca hâkim verebilir (CMK 128/9); bu tür elkoymada savcı veya kolluk amirinin yetkisi yoktur.
• İlgisine göre BDDK, SPK, MASAK, Hazine ve Kamu Gözetimi Kurumu’ndan suçtan elde edilen değere ilişkin rapor alınır; rapor en geç üç ay içinde hazırlanır, özel sebeplerle iki ay daha uzatılabilir.

Taşınmaza elkoyma tapu kütüğüne, araçlara elkoyma kayıtlı oldukları sicile şerh verilerek icra edilir. Banka hesabına elkoyma kararı bankaya derhâl bildirilir; karardan sonra hesap üzerinde yapılan ve kararı etkisiz kılmaya yönelik işlemler geçersizdir. Elkoyma kararına aykırı hareket edilirse TCK 289’daki muhafaza görevini kötüye kullanma hükümleri uygulanır. Gerektiğinde elkonulan malvarlığının yönetimi için kayyım da atanabilir.

Bu tedbirin, özellikle dolandırıcılık suçu, zimmet suçu ve IBAN kiralama dosyalarında sıkça uygulandığını görüyoruz. Hesabı kullanılan kişinin “parayı ben almadım” savunması, elkoymanın kaldırılması bakımından da önem taşır.

Bilgisayar ve Cep Telefonlarına Elkoyma (CMK 134)

Bilişim cihazları için CMK 134 özel bir rejim öngörür. Somut delillere dayanan kuvvetli şüphe ve başka surette delil elde etme imkânının bulunmaması şartıyla, hâkim veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde savcı, şüphelinin kullandığı bilgisayar ve kayıtlarında arama ve kopyalama yapılmasına karar verir. Savcı kararı yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunulur.

Cihaza elkoyma, ancak şifrenin çözülememesi, gizlenmiş bilgilere ulaşılamaması veya işlemin uzun sürecek olması hâlinde mümkündür. Şifre çözülüp kopya alındığında cihazlar gecikmeksizin iade edilir. Elkoyma sırasında tüm verilerin yedeği alınır ve bir kopyası şüpheliye veya vekiline verilir. İmaj (hash) değerinin tutanağa geçirilmemesi, ileride dijital delilin güvenilirliğini tartışmaya açar. Bu dosyaların önemli bölümü bilişim suçları kapsamındadır.

Elkoyma Kararına İtiraz ve Eşyanın İadesi

Hâkim tarafından verilen elkoyma kararına karşı CMK 268 uyarınca, kararın öğrenildiği günden itibaren iki hafta içinde kararı veren hâkimliğe dilekçe vererek itiraz edilebilir. Sulh ceza hâkimliği kararlarına yapılan itirazı, kural olarak numara olarak izleyen sulh ceza hâkimliği inceler. İtiraz dilekçesinde şu noktaların işlenmesi faydalıdır:

1. Kararın kanuni dayanağının ve katalog suç şartının bulunup bulunmadığı,
2. Kuvvetli şüpheyi gösteren somut delillerin neler olduğu ve malvarlığının suçtan elde edildiğinin gösterilip gösterilmediği,
3. Tedbirin ölçülü olup olmadığı; suçla ilgisiz değerlere veya iddia edilen zararı aşan miktara el konulup konulmadığı,
4. Savcı veya kolluk tarafından yapılan elkoymada 24/48 saatlik sürelere uyulup uyulmadığı,
5. Cihazlarda kopya alındıktan sonra elkoymanın devamına gerek kalıp kalmadığı.

CMK 131’e göre elkonulan eşyanın soruşturma ve kovuşturma bakımından muhafazasına gerek kalmaması veya müsadere edilmeyeceğinin anlaşılması hâlinde, re’sen veya istem üzerine iadesine savcı, hâkim veya mahkeme karar verir; istemin reddine itiraz edilebilir. Elkonulan eşya, bakım ve gözetimiyle ilgili tedbirleri almak koşuluyla, teminat karşılığında da sahibine bırakılabilir (CMK 132/5). Kovuşturmanın sonunda eşyanın akıbetini belirleyen ise müsadere hükümleridir.

Hukuka Aykırı Elkoymanın Sonuçları

Yetkisiz kişi tarafından, karar olmaksızın veya hâkim onayına sunulmadan yapılan elkoyma işlemi hukuka aykırıdır. Bu yolla elde edilen eşya ve kayıtların delil olarak kullanılması, Anayasa m.38/6 ve CMK 217/2 bakımından tartışma konusu olur. Konuya ilişkin ayrıntıları hukuka aykırı delil yazımızda bulabilirsiniz. Haksız elkoymaya maruz kalan kişi ayrıca CMK 141 ve devamı maddeleri kapsamında tazminat talep edebilir.

Elkoyma itirazları süreye bağlı ve teknik niteliktedir. Soruşturmanın başında bir Antalya ceza avukatı ile çalışmak, sürelerin kaçırılmaması ve itirazın somut delillere dayandırılması bakımından önemlidir. Malvarlığı değerlerine büyük ölçekte el konulan örgüt, yağma veya uyuşturucu ticareti gibi dosyalar ise çoğunlukla ağır ceza mahkemesinde görülür; bu tür dosyalarda bir Antalya ağır ceza avukatı tedbirin hem soruşturma hem kovuşturma aşamasında denetlenmesini takip eder.

Elkoyma Sürecinde Avukat Desteği

Telefonunuza, aracınıza, banka hesabınıza veya taşınmazınıza el konulduysa yapılacak ilk iş, kararın bir örneğini almak ve kararın kim tarafından, hangi gerekçeyle ve hangi kanun maddesine dayanılarak verildiğini öğrenmektir. Ardından itiraz süresi hesaplanmalı ve gerekiyorsa CMK 131 kapsamında iade talebinde bulunulmalıdır. Bir Antalya ceza avukatı, dosyanın durumuna göre itiraz, iade talebi veya teminat karşılığı teslim yollarından hangisinin uygun olduğunu değerlendirebilir. Ağır ceza mahkemesinde kovuşturması süren dosyalarda Antalya ağır ceza avukatı, elkoymanın devamı ile hükümde müsadere istemini birlikte ele alır.

Elkoyma, arama veya müsadere konusunda dosyanıza özgü değerlendirme için Av. Saltuk Buğra Şimşek ile iletişim sayfası üzerinden görüşme planlayabilirsiniz.

Antalya Ceza Avukatı, Avukat Saltuk Buğra Şimşek olarak bu konudaki soruşturma, kovuşturma ve kanun yolu süreçlerinde hukuki danışmanlık ve temsil hizmeti veriyoruz. Dosyanızı değerlendirmek için online randevu oluşturabilir veya +90 501 153 97 99 numarasından bize ulaşabilirsiniz.

Konuya İlişkin Yargıtay Kararı

Sıkça Sorulan Sorular

Elkoyma kararına itiraz süresi ne kadar?

CMK 268 uyarınca hâkim kararına itiraz, kararın öğrenildiği günden itibaren iki hafta içinde kararı veren hâkimliğe verilecek dilekçeyle yapılır. Kanunda ayrıca bir süre öngörülmüşse o süre uygulanır.

Elkoyma kararını savcı verebilir mi?

Taşınır eşyada gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde savcı elkoyma emri verebilir; bu işlem 24 saat içinde hâkim onayına sunulur ve hâkim 48 saat içinde karar vermezse elkoyma kalkar. Taşınmaz, banka hesabı ve şirket payları gibi CMK 128 kapsamındaki değerlere ise yalnız hâkim el koyabilir.

Telefonuma el konuldu, ne zaman geri alırım?

CMK 134’e göre cihaza ancak şifre çözülemezse veya işlem uzun sürecekse el konulabilir. Kopya alınıp şifre çözüldükten sonra cihazın gecikmeksizin iade edilmesi gerekir; iade yapılmıyorsa savcılık veya hâkimlikten iade talep edilebilir.

Banka hesabına hangi suçlarda el konulabilir?

CMK 128/2’de sayılan katalog suçlarda, örneğin dolandırıcılık, hırsızlık, yağma, uyuşturucu ticareti, zimmet, rüşvet, ihaleye fesat karıştırma ve kaçakçılık suçlarında el konulabilir. Ayrıca paranın suçtan elde edildiğine dair somut delillere dayanan kuvvetli şüphe aranır.

Elkoyma ile müsadere aynı şey mi?

Hayır. Elkoyma soruşturma veya kovuşturma sırasında uygulanan geçici bir koruma tedbiridir. Müsadere ise yargılama sonunda mahkemenin hükmettiği ve mülkiyetin devlete geçmesi sonucunu doğuran bir güvenlik tedbiridir.

Başkasına ait araca el konulabilir mi?

CMK 128’e göre somut olarak belirlenen malvarlığı değeri şüpheliden başka bir kişinin zilyetliğinde bulunsa dahi elkoyma yapılabilir. İyi niyetli üçüncü kişi, iade için savcılık veya mahkemeye başvurup aracın suçla ilgisini tartışabilir.

Elkonulan eşya teminatla geri alınabilir mi?

CMK 132/5 uyarınca elkonulan eşya, bakım ve gözetim tedbirlerini almak ve istendiğinde iade etmek koşuluyla sahibine teslim edilebilir. Bu bırakma teminat gösterilmesi şartına bağlanabilir.

Elkoyma kararı ne kadar sürer?

Kanunda elkoyma için genel bir azami süre öngörülmemiştir; tedbir şartları devam ettiği sürece sürebilir. Ancak kişi CMK 127/4 uyarınca her zaman hâkimden karar verilmesini isteyebilir ve şartların ortadan kalktığını ileri sürebilir.

Elkoyma tutanağında nelere dikkat edilmeli?

Eşyanın ayrıntılı tanımı, kıymeti, el koyan görevlinin açık kimliği ve dayanılan karar veya emir tutanakta yer almalıdır. Dijital cihazlarda imaj alma ve hash değerlerinin yazılması, delilin bütünlüğü açısından önemlidir.

Hukuka aykırı elkoyma ile elde edilen delil kullanılabilir mi?

Anayasa m.38 ve CMK 217/2’ye göre hukuka aykırı yöntemle elde edilen deliller hükme esas alınamaz. Elkoymanın yetkisiz kişi tarafından veya karar olmaksızın yapılması bu tartışmayı doğurur; somut olayın özellikleri belirleyicidir.

Elkoyma nedeniyle tazminat istenebilir mi?

CMK 141 ve devamı maddelerinde, kanuna aykırı olarak veya ölçüsüz biçimde uygulanan koruma tedbirleri nedeniyle tazminat istenebileceği düzenlenmiştir. Talep, kararın kesinleşmesinden sonra kanundaki süreler içinde ağır ceza mahkemesine yapılır.

Avukat bürosunda elkoyma nasıl yapılır?

CMK 130’a göre avukat büroları ancak mahkeme kararıyla, savcı denetiminde ve baro temsilcisi hazır bulunarak aranabilir. Mesleki ilişkiye ait olduğu ileri sürülen belgeler mühürlenir ve hâkim 24 saat içinde karar verir.

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her somut olay kendi delilleri ve koşulları içinde değerlendirilmelidir. Yazıda anılan kanun hükümleri ve yargı kararları, yayın tarihindeki mevzuat ve içtihat esas alınarak aktarılmıştır.