İçindekiler
Adli para cezası, tam gün sayısının bir gün karşılığı olarak takdir edilen miktarla çarpılmasıyla hesaplanır. Taksitle ödeme mümkündür; ödenmeyen kısım ise hapse çevrilir ve hükümlü kamuya yararlı işte çalıştırılır.
Adli Para Cezası Nedir?
Adli para cezası, hapis cezası ile birlikte Türk Ceza Kanunu’nda öngörülen iki temel cezadan biridir ve hükümlünün belirli bir miktar parayı Devlet Hazinesine ödemesinden ibarettir. TCK’nın 52. maddesinde düzenlenen adli para cezası, Türk hukukunda gün para cezası sistemi ile hesaplanır: Hâkim önce suçun ağırlığına göre gün sayısını, ardından kişinin ekonomik durumuna göre bir günün parasal karşılığını belirler ve bu iki rakamı çarparak cezanın tutarına ulaşır.
Bu sistemin amacı, aynı suçu işleyen ancak gelir durumu farklı olan kişilerin cezalarının hakkaniyete uygun biçimde belirlenmesidir. Adli para cezası, belediye veya kolluk tarafından kesilen idari para cezasından tamamen farklıdır: Adli para cezası bir mahkeme kararıyla verilir, adli sicil kaydına işlenir ve ödenmezse hapse çevrilebilir.
TCK m.52/1: “Adlî para cezası, beş günden az ve kanunda aksine hüküm bulunmayan hallerde yediyüzotuz günden fazla olmamak üzere belirlenen tam gün sayısının, bir gün karşılığı olarak takdir edilen miktar ile çarpılması suretiyle hesaplanan meblağın hükümlü tarafından Devlet Hazinesine ödenmesinden ibarettir.”
Adli Para Cezası Nasıl Hesaplanır?
Hesaplama iki aşamada yapılır:
- Gün sayısının belirlenmesi: Hâkim, suçun kanuni tanımında öngörülen sınırlar içinde, TCK 61’deki ölçütleri (suçun işleniş biçimi, zarar veya tehlikenin ağırlığı, kusurun ağırlığı, failin amacı ve saiki) dikkate alarak temel gün sayısını belirler. Kanunda aksine hüküm yoksa bu sayı 5 günden az, 730 günden fazla olamaz. Nitelikli hâller, teşebbüs, iştirak, haksız tahrik ve takdiri indirim gibi tüm artırım ve indirimler gün üzerinden yapılır ve sonuç gün sayısı bulunur.
- Bir gün karşılığının belirlenmesi: Hâkim, kişinin ekonomik ve diğer şahsi hâllerini göz önünde bulundurarak, TCK 52/2’de kanunla belirlenen alt ve üst sınırlar arasında bir gün karşılığı miktarı takdir eder. Bu sınırlar kanun değişiklikleriyle güncellenebildiğinden, dosyanızda uygulanacak tutar karar tarihindeki mevzuata göre belirlenir.
Sonuç gün sayısı ile bir gün karşılığı miktar çarpılarak ödenecek adli para cezası bulunur. TCK 52/3 uyarınca kararda tam gün sayısı ile bir gün karşılığı olarak takdir edilen miktar ayrı ayrı gösterilmelidir. Bu gösterilmezse hüküm denetlenemez ve Yargıtay uygulamasında bozma veya düzeltme sebebi sayılır.
Bazı suçlarda kanun özel hesaplama kuralları öngörür. Örneğin nitelikli dolandırıcılığın bazı hâllerinde adli para cezası, suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olmamak üzere belirlenir. Kaçakçılık ve vergi suçlarında da özel kanunlar farklı sınırlar getirebilir.
Hapis Cezasının Adli Para Cezasına Çevrilmesi
Adli para cezası iki şekilde karşımıza çıkar: Bazı suçlarda kanun doğrudan adli para cezası öngörür (tek başına, hapisle birlikte veya hapisle seçimlik olarak). Diğer durumlarda ise mahkemenin verdiği hapis cezası, TCK 50 uyarınca adli para cezasına çevrilir. Bir yıl veya daha az süreli hapis cezası kısa süreli hapis cezasıdır ve şartları varsa seçenek yaptırımlara çevrilebilir. Taksirli suçlarda ise TCK 50/4 uyarınca uzun süreli hapis cezası da adli para cezasına çevrilebilir.
Çevirme sırasında da TCK 52/3’ün gerekleri uygulanır; yani hükümde çevrilen cezanın tam gün sayısı ve bir gün karşılığı miktar ile TCK 52/2’nin uygulandığı ayrıca gösterilir. Hapis cezasının adli para cezasına çevrilmesi, kişinin hapse girmesini önlediği için savunma açısından önemli bir hedeftir; ancak kişinin sabıka kaydına mahkûmiyet olarak işlenir. Bu nedenle bazı durumlarda hükmün açıklanmasının geri bırakılması daha lehe sonuç doğurabilir.
Adli Para Cezası Taksitle Ödenebilir mi?
Evet. TCK 52/4’e göre hâkim, kişinin ekonomik ve şahsi hâllerini göz önünde bulundurarak:
- Hükmün kesinleşmesinden itibaren bir yılı geçmemek üzere ödeme için mehil (süre) verebilir,
- Cezanın taksitle ödenmesine karar verebilir; taksit süresi iki yılı geçemez ve taksit sayısı dörtten az olamaz.
Kararda, taksitlerden birinin zamanında ödenmemesi hâlinde geri kalan kısmın tamamının tahsil edileceği ve ödenmeyen adli para cezasının hapse çevrileceği belirtilir. Hükümde taksit kararı verilmemişse, 5275 sayılı İnfaz Kanunu’nun 106/6 maddesine göre bir aylık süre içinde cezanın üçte birini ödeyen hükümlünün isteği üzerine, geri kalan kısmın birer ay ara ile iki eşit taksitte ödenmesine izin verilir.
Adli Para Cezası Ödenmezse Ne Olur?
Adli para cezasını içeren kesinleşmiş ilam Cumhuriyet başsavcılığına verilir ve savcılık hükümlüye ödeme emri tebliğ eder. Hükümlü belirlenen süre içinde ödeme yapmazsa 5275 sayılı Kanun’un 106. maddesi uygulanır:
- Ödenmeyen kısma karşılık gelen gün miktarı, savcı kararıyla hapis cezasına çevrilir.
- Hükümlü, iki saat çalışması bir gün sayılmak üzere kamuya yararlı bir işte çalıştırılır; günlük çalışma süresi iki ile sekiz saat arasında denetimli serbestlik müdürlüğünce belirlenir.
- Hükümlü programa veya uyarılara uymazsa, çalıştığı günler mahsup edilerek kalan kısım açık ceza infaz kurumunda çektirilir.
- Adli para cezası yerine çektirilecek hapis süresi üç yılı, birden fazla hükümle adli para cezasına mahkûmiyette beş yılı geçemez.
- Hükümlü, hapis yattığı veya çalıştığı günlerin dışındaki günlere karşılık gelen parayı öderse hapisten çıkar veya çalışma sona erer.
- Adli para cezasından çevrilen hapsin infazı ertelenemez (İnfaz Kanunu m.16 saklıdır) ve bu hapiste koşullu salıverilme uygulanmaz.
Çocuklar için özel kural: Suç tarihinde çocuk olan kişiler hakkında hükmedilen adli para cezası ödenmezse hapse çevrilemez; bu durumda ceza 6183 sayılı Kanun’a göre tahsil edilir.
İnfaz süreçlerine ilişkin genel bilgi için infaz hesaplama aracımızı ve denetimli serbestlik yazımızı inceleyebilirsiniz.
Mahsup, Önödeme ve Zamanaşımı
Mahsup: Kişinin aynı suç nedeniyle gözaltında veya tutuklulukta geçirdiği süreler, TCK 63 uyarınca hükmolunan adli para cezasından da mahsup edilir. Ayrıntılar için mahsup yazımıza bakabilirsiniz.
Önödeme: Kanun tanımında yalnız adli para cezası gerektiren veya hapis cezasının üst sınırı altı ayı aşmayan bazı suçlarda (uzlaşma kapsamındaki suçlar hariç), kovuşturma başlamadan önce önödeme yoluyla dava düşürülebilir. Bu konu için önödeme yazımızı okuyabilirsiniz.
Ceza zamanaşımı: Kesinleşmiş adli para cezası da belirli bir süre içinde infaz edilmezse zamanaşımına uğrar. Süreler ve kesme sebepleri için ceza zamanaşımı yazımıza bakabilirsiniz.
Adli Para Cezasında Avukat Desteği
Adli para cezasının doğru hesaplanması, gün sayısının ve bir gün karşılığının gerekçelendirilmesi, taksit talebinin zamanında ileri sürülmesi ve ödenmemenin sonuçlarının yönetilmesi teknik konulardır. Kararda gün sayısı veya bir gün karşılığı ayrı ayrı gösterilmemişse bu husus kanun yolunda ileri sürülebilir. Hapis cezasının adli para cezasına çevrilmesini talep etmek ya da ekonomik durumu belgeleyerek bir gün karşılığının alt sınırdan belirlenmesini istemek için bir Antalya ceza avukatı ile görüşmek yararlı olur.
Hapis ile birlikte adli para cezası öngören uyuşturucu ticareti, kaçakçılık veya nitelikli dolandırıcılık gibi suçlarda adli para cezası binlerce güne ulaşabilir. Ağır ceza mahkemesinde görülen bu tür dosyalarda bir Antalya ağır ceza avukatı, hapis cezası ile birlikte adli para cezasının hesaplanmasını da denetler. Ödeme emri tebliğ edilmiş ve ödeme güçlüğü yaşanıyorsa, Antalya ceza avukatı taksit ve kamuya yararlı işte çalışma seçeneklerini değerlendirebilir; ağır ceza dosyalarında ise Antalya ağır ceza avukatı infaz aşamasında da süreci takip eder.
Dosyanıza özgü değerlendirme için Av. Saltuk Buğra Şimşek ile iletişim sayfası üzerinden görüşme planlayabilirsiniz.
Antalya Ceza Avukatı, Avukat Saltuk Buğra Şimşek olarak bu konudaki soruşturma, kovuşturma ve kanun yolu süreçlerinde hukuki danışmanlık ve temsil hizmeti veriyoruz. Dosyanızı değerlendirmek için online randevu oluşturabilir veya +90 501 153 97 99 numarasından bize ulaşabilirsiniz.
Konuya İlişkin Yargıtay Kararı
Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2016/10944, K. 2018/6606, T. 12.06.2018
Asliye ceza mahkemesi, taksirle öldürme suçundan sanığı mahkûm etmiş ve verilen uzun süreli hapis cezasını TCK 50/4 delaletiyle 50/1-a uyarınca adli para cezasına çevirmiştir. Ancak hükümde, adli para cezasının bir gün karşılığı miktarının belirlenmesine esas uygulama maddesi olan TCK 52/2 gösterilmemiş ve adli para cezasına esas alınan tam gün sayısı belirtilmemiştir.
Yargıtay 12. Ceza Dairesi, bu durumun TCK 52/3’e aykırı olduğunu ve kanuna aykırılık oluşturduğunu tespit etmiştir. Yeniden yargılamayı gerektirmeyen bu konuda Daire, hükmü kendisi düzelterek tam gün sayısını ve TCK 52/2 uyarınca sanığın ekonomik ve şahsi hâllerine göre takdir edilen bir gün karşılığını ayrı ayrı göstermiş, sair yönleri usul ve kanuna uygun bulunan hükmü düzelterek onamıştır.
Kararın önemi: Karar, hapis cezasından çevrilen adli para cezalarında da tam gün sayısı ile bir gün karşılığının ve dayanak maddenin hükümde ayrı ayrı gösterilmesinin zorunlu olduğunu ortaya koymaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular
Adli para cezası nasıl hesaplanır?
Hâkim önce suçun ağırlığına göre tam gün sayısını, sonra kişinin ekonomik durumuna göre bir gün karşılığı miktarı belirler. Bu iki rakam çarpılarak ödenecek tutar bulunur.
Adli para cezası en az ve en fazla kaç gün olur?
TCK 52/1’e göre kanunda aksine hüküm bulunmadıkça adli para cezası beş günden az, yedi yüz otuz günden fazla olamaz. Bazı suçlarda kanun daha yüksek gün sınırları öngörür.
Adli para cezası taksitle ödenebilir mi?
Evet. Hâkim bir yılı geçmemek üzere mehil verebilir veya en az dört taksit ve en fazla iki yıl içinde taksitle ödenmesine karar verebilir. Hükümde taksit yoksa, bir ay içinde üçte birini ödeyen hükümlüye kalanını iki taksitte ödeme izni verilir.
Adli para cezası ödenmezse ne olur?
Ödenmeyen kısma karşılık gelen gün hapse çevrilir ve hükümlü kamuya yararlı işte çalıştırılır; iki saat çalışma bir gün sayılır. Hükümlü programa uymazsa kalan kısım açık ceza infaz kurumunda çektirilir.
Adli para cezası yerine en fazla kaç yıl hapis yatılır?
5275 sayılı Kanun’un 106/7 maddesine göre adli para cezası yerine çektirilecek hapis süresi üç yılı geçemez. Birden fazla hükümle adli para cezasına mahkûmiyette bu süre beş yılı geçemez.
Adli para cezası sabıka kaydına işler mi?
Evet. Adli para cezası bir mahkûmiyet hükmüdür ve adli sicil kaydına işlenir. HAGB kararı ise adli sicile mahkûmiyet olarak işlenmez, ayrı bir sistemde tutulur.
Adli para cezası ile idari para cezası arasındaki fark nedir?
Adli para cezası bir suç nedeniyle ceza mahkemesince verilir ve ödenmezse hapse çevrilebilir. İdari para cezası ise bir kabahat nedeniyle idare tarafından verilir, hapse çevrilmez ve sulh ceza hâkimliğine itiraz edilerek denetlenir.
Hapis cezası adli para cezasına çevrilebilir mi?
Bir yıl veya daha az süreli kısa süreli hapis cezası, şartları varsa TCK 50 uyarınca adli para cezasına çevrilebilir. Taksirli suçlarda uzun süreli hapis cezası da çevrilebilir.
Adli para cezası ödenince hapisten çıkılır mı?
Evet. Hükümlü, hapis yattığı veya kamuya yararlı işte çalıştığı günlerin dışında kalan günlere karşılık gelen parayı öderse hapisten çıkartılır veya çalışma sona erer.
Çocuklara verilen adli para cezası hapse çevrilir mi?
Hayır. Çocuklar hakkında hükmedilen adli para cezası ödenmezse hapse çevrilemez. Bu durumda kalan miktar 6183 sayılı Kanun’a göre vergi dairesince tahsil edilir.
Adli para cezasından çevrilen hapiste koşullu salıverilme olur mu?
Hayır. 5275 sayılı Kanun’un 106/9 maddesine göre adli para cezasından çevrilen hapsin infazında koşullu salıverilme hükümleri uygulanmaz ve bu hapsin infazı kural olarak ertelenemez.
Gözaltında kalınan süre adli para cezasından düşülür mü?
Evet. TCK 63’e göre kişinin aynı suç nedeniyle gözaltı veya tutuklulukta geçirdiği süreler, hükmolunan adli para cezasından da kanundaki esaslara göre mahsup edilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her somut olay kendi delilleri ve koşulları içinde değerlendirilmelidir. Yazıda anılan kanun hükümleri ve yargı kararları, yayın tarihindeki mevzuat ve içtihat esas alınarak aktarılmıştır.
