Dava Zamanaşımı Süreleri (TCK 66): Hesaplama, Kesilme ve Olağanüstü Zamanaşımı

Bir suç hakkında kanunda belirlenen süre içinde kesin hüküm verilemezse kamu davası düşer. Dava zamanaşımı süreleri suçun cezasının üst sınırına göre 8 ile 30 yıl arasında değişir; kesilme halinde bu süreler en fazla yarısı kadar uzar ve olağanüstü zamanaşımı ortaya çıkar.

Dava zamanaşımı nedir?

Dava zamanaşımı, kanunda öngörülen süre içinde suç hakkında kesin bir hüküm verilememesi halinde Devletin cezalandırma yetkisinin sona ermesi ve kamu davasının düşmesidir. Türk Ceza Kanunu’nun 66. maddesinde süreler, 67. maddesinde ise zamanaşımının durması ve kesilmesi düzenlenmiştir.

Zamanaşımının temelinde hukuki güvenlik düşüncesi yatar: Aradan uzun yıllar geçtikten sonra delillerin kaybolması, tanıkların hatırlamaması ve cezanın toplumsal etkisinin azalması nedeniyle yargılamanın sonsuza kadar sürmesi istenmez. Dava zamanaşımı, yargılamanın her aşamasında, taraflar ileri sürmese bile mahkeme tarafından resen gözetilir. Süre dolmuşsa mahkeme esasa girmeden davanın düşmesine karar verir (CMK 223/8).

Dava zamanaşımı, kesinleşmiş bir cezanın belirli süre içinde infaz edilmemesi halinde gündeme gelen ceza zamanaşımı (TCK 68) ile karıştırılmamalıdır. Dava zamanaşımı hüküm kesinleşene kadar, ceza zamanaşımı ise kesinleşmeden sonra işler.

Dava zamanaşımı süreleri kaç yıl?

Süreler ve olağanüstü zamanaşımı karşılıkları şöyle özetlenebilir:

• Ağırlaştırılmış müebbet: Olağan 30 yıl, olağanüstü 45 yıl.
• Müebbet hapis: Olağan 25 yıl, olağanüstü 37 yıl 6 ay.
• Yirmi yıldan aşağı olmamak üzere hapis: Olağan 20 yıl, olağanüstü 30 yıl.
• Beş yıldan fazla ve yirmi yıldan az hapis: Olağan 15 yıl, olağanüstü 22 yıl 6 ay.
• Beş yıla kadar hapis veya adli para cezası: Olağan 8 yıl, olağanüstü 12 yıl.

Örneğin hakaret, basit kasten yaralama veya basit dolandırıcılık gibi üst sınırı beş yılı aşmayan suçlarda süre 8 yıl, nitelikli hırsızlık veya nitelikli dolandırıcılık gibi üst sınırı beş yılı aşan suçlarda 15 yıldır.

Sürenin belirlenmesinde uygulanan kurallar

1. Üst sınır esas alınır: Süre, somut olayda verilecek cezaya göre değil, suçun kanunda yer alan cezasının yukarı sınırına göre belirlenir (TCK 66/4).
2. Seçimlik cezalarda hapis esas alınır: Hapis veya adli para cezasından birinin seçilebildiği suçlarda hapis cezası dikkate alınır.
3. Nitelikli haller hesaba katılır: Dosyadaki mevcut deliller itibarıyla suçun daha ağır cezayı gerektiren nitelikli halleri de göz önünde bulundurulur (TCK 66/3).
4. Yaş küçüklüğü: Fiili 12-15 yaş arasında işleyenler için sürelerin yarısı, 15-18 yaş arasında işleyenler için üçte ikisi geçince dava düşer (TCK 66/2).
5. Lehe kanun: Suç tarihinden sonra süreler değişmişse, failin lehine olan düzenleme uygulanır. 765 sayılı eski TCK dönemindeki suçlarda bu karşılaştırma özellikle önem taşır.

Zamanaşımı ne zaman başlar?

TCK 66/6’ya göre zamanaşımı;

• Tamamlanmış suçlarda suçun işlendiği günden,
• Teşebbüs halinde kalan suçlarda son hareketin yapıldığı günden,
• Kesintisiz suçlarda (örneğin kişiyi hürriyetinden yoksun kılma) kesintinin gerçekleştiği günden,
• Zincirleme suçlarda son suçun işlendiği günden,
• Çocuklara karşı üstsoy veya bunlar üzerinde hüküm ve nüfuzu olan kimseler tarafından işlenen suçlarda çocuğun on sekiz yaşını bitirdiği günden

itibaren işlemeye başlar. Yeniden yargılamayı gerektiren hallerde ise talebin kabul edildiği tarihten itibaren zamanaşımı yeni baştan işler (TCK 66/5).

Zamanaşımının durması ve kesilmesi

Durma

Soruşturma ve kovuşturmanın bir izin veya karar alınmasına ya da başka bir mercide çözülmesi gereken bir meselenin sonucuna bağlı olduğu hallerde, izin veya karar alınana ya da mesele çözülene kadar zamanaşımı durur. Hakkında kaçak kararı verilmiş fail bakımından da bu karar kaldırılıncaya kadar zamanaşımı durur (TCK 67/1). Durma halinde, durma öncesinde geçen süre korunur ve engel kalkınca süre kaldığı yerden devam eder. Ayrıca HAGB denetim süresi, kamu davasının açılmasının ertelenmesi süresi ve uzlaştırma süreci boyunca da kanun gereği zamanaşımı işlemez.

Kesilme

TCK 67/2’ye göre şu işlemler dava zamanaşımını keser:

• Şüpheli veya sanıklardan birinin savcı huzurunda ifadesinin alınması veya sorguya çekilmesi,
• Şüpheli veya sanıklardan biri hakkında tutuklama kararı verilmesi,
• Suçla ilgili iddianame düzenlenmesi,
• Sanıklardan bir kısmı hakkında da olsa mahkûmiyet kararı verilmesi.

Kesilme halinde süre yeniden işlemeye başlar; birden fazla kesme nedeni varsa süre son kesme nedeninden itibaren yeniden başlar. Kolluk ifadesi kesme nedeni değildir; yalnızca savcı huzurundaki ifade sayılır. Beraat veya düşme kararı da kesme nedeni değildir.

Uygulamada sık yapılan bir hata, her duruşmanın veya her soruşturma işleminin zamanaşımını kestiğinin düşünülmesidir. Oysa kesme nedenleri kanunda sınırlı sayıda sayılmıştır; tanık dinlenmesi, bilirkişi raporu alınması, yakalama emri çıkarılması veya duruşma ertelenmesi zamanaşımını kesmez. Bu nedenle dosyadaki her işlemin niteliği ayrı ayrı incelenmelidir.

Olağanüstü (uzamış) zamanaşımı

Kesme nedenleri zamanaşımını sonsuza kadar uzatamaz. TCK 67/4’e göre kesilme halinde zamanaşımı süresi, ilgili suç için kanunda belirlenen sürenin en fazla yarısı kadar uzar. Bu uzamış süreye uygulamada “olağanüstü zamanaşımı” denir. Örneğin 8 yıllık olağan süreye tabi bir suçta, kaç kez kesilme olursa olsun, suç tarihinden itibaren 12 yıl geçmişse dava düşer.

Uzun süren temyiz ve bozma süreçlerinde zamanaşımı en sık ileri sürülen savunmalardan biridir. Özellikle ağır ceza mahkemesinde görülen ve yıllarca süren dosyalarda, bir Antalya ağır ceza avukatı olağanüstü zamanaşımı tarihini baştan hesaplayarak dosyayı takip eder.

Zamanaşımı uygulanmayan haller ve sonuçları

TCK 66/7’ye göre Kanunun İkinci Kitabının Dördüncü Kısmında yazılı ağırlaştırılmış müebbet, müebbet veya on yıldan fazla hapis cezalarını gerektiren suçların yurt dışında işlenmesi halinde dava zamanaşımı uygulanmaz. Soykırım ve insanlığa karşı suçlar gibi bazı suçlarda da kanun zamanaşımının işlemeyeceğini öngörmüştür.

Zamanaşımı nedeniyle verilen düşme kararı, sanığın suçu işlediği veya işlemediği yönünde bir tespit içermez. Ancak CMK 223/9 uyarınca, derhâl beraat kararı verilebilecek hâllerde düşme kararı verilemez; bu nedenle dosyada beraat koşulları açıkça oluşmuşsa savunma, düşme yerine beraat kararı verilmesini talep edebilir. Zamanaşımı ayrıca suçtan doğan tazminat davalarında da önem taşıyabilir; hukuk mahkemesinde ceza zamanaşımı süresinin uygulanıp uygulanmayacağı ayrı bir tartışma konusudur.

Zamanaşımı hesabında avukat desteği

Zamanaşımı hesabı; suç tarihinin, kesme nedenlerinin, durma sürelerinin, lehe kanun karşılaştırmasının ve suçun nitelikli hallerinin birlikte değerlendirilmesini gerektirir. Küçük bir tarih hatası bile dosyanın sonucunu değiştirebilir. Bir Antalya ceza avukatı, soruşturma veya kovuşturma sürecinde zamanaşımı durumunu düzenli olarak kontrol eder ve gerektiğinde bunu istinaf veya temyiz aşamasında ileri sürer. Ağır cezalık suçlarda ise Antalya ağır ceza avukatı, 15, 20 veya 25 yıllık sürelerin uzun bozma süreçleriyle birlikte nasıl işlediğini takip eder. Antalya ceza avukatı desteği, özellikle eski tarihli dosyalarda lehe kanun karşılaştırması için önemlidir.

Dosyanızda zamanaşımının dolup dolmadığını öğrenmek için Av. Saltuk Buğra Şimşek ile iletişime geçebilirsiniz. Ceza hukukuna ilişkin diğer konular için ceza hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Antalya Ceza Avukatı, Avukat Saltuk Buğra Şimşek olarak bu konudaki soruşturma, kovuşturma ve kanun yolu süreçlerinde hukuki danışmanlık ve temsil hizmeti veriyoruz. Dosyanızı değerlendirmek için online randevu oluşturabilir veya +90 501 153 97 99 numarasından bize ulaşabilirsiniz.

Konuya İlişkin Yargıtay Kararı

Sıkça Sorulan Sorular

Dava zamanaşımı süreleri kaç yıl?

Ağırlaştırılmış müebbette 30, müebbette 25, yirmi yıldan aşağı olmamak üzere hapis gerektiren suçlarda 20, beş yıldan fazla ve yirmi yıldan az hapis gerektiren suçlarda 15, beş yıla kadar hapis veya adli para cezası gerektiren suçlarda 8 yıldır.

Olağanüstü zamanaşımı nedir?

Kesme nedenleri bulunsa bile zamanaşımı süresi kanundaki sürenin en fazla yarısı kadar uzayabilir. Bu uzamış süreye olağanüstü zamanaşımı denir; örneğin 8 yıllık sürede olağanüstü zamanaşımı 12 yıldır.

Zamanaşımı hangi tarihten başlar?

Tamamlanmış suçlarda suçun işlendiği günden başlar. Teşebbüste son hareketin yapıldığı gün, kesintisiz suçlarda kesintinin gerçekleştiği gün, zincirleme suçlarda son suçun işlendiği gün esas alınır.

Dava zamanaşımını hangi işlemler keser?

Savcı huzurunda ifade alınması veya sorgu, tutuklama kararı, iddianame düzenlenmesi ve sanıklardan bir kısmı hakkında da olsa mahkûmiyet kararı verilmesi zamanaşımını keser.

Polise ifade vermek zamanaşımını keser mi?

Hayır. Kanun yalnızca Cumhuriyet savcısı huzurunda ifade alınmasını kesme nedeni saymıştır; kolluk ifadesi zamanaşımını kesmez.

Hakaret suçunda zamanaşımı kaç yıl?

Basit hakaret suçunun cezasının üst sınırı beş yılı aşmadığından olağan dava zamanaşımı 8 yıl, olağanüstü zamanaşımı 12 yıldır. Nitelikli hallerde üst sınıra göre süre ayrıca hesaplanır.

Zamanaşımı hesabında verilen ceza mı esas alınır?

Hayır. Kanunda suç için öngörülen cezanın üst sınırı esas alınır. Dosyadaki deliller itibarıyla daha ağır cezayı gerektiren nitelikli haller de dikkate alınır.

HAGB kararı verilince zamanaşımı işler mi?

Hayır. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararındaki denetim süresi boyunca zamanaşımı işlemez.

Zamanaşımı dolarsa ne olur?

Mahkeme esasa girmeden kamu davasının düşmesine karar verir. Zamanaşımı yargılamanın her aşamasında resen gözetilir.

Dava zamanaşımı ile ceza zamanaşımı arasındaki fark nedir?

Dava zamanaşımı hüküm kesinleşene kadar işler ve davanın düşmesine yol açar. Ceza zamanaşımı ise kesinleşmiş cezanın belirli süre içinde infaz edilmemesi halinde cezanın infaz edilememesi sonucunu doğurur.

Çocukların işlediği suçlarda zamanaşımı farklı mı?

Evet. Fiili 12-15 yaş arasında işleyenler için sürelerin yarısı, 15-18 yaş arasında işleyenler için üçte ikisi geçince dava düşer.

Zamanaşımı uygulanmayan suçlar var mı?

Evet. Soykırım ve insanlığa karşı suçlar gibi bazı suçlarda zamanaşımı işlemez. Ayrıca TCK 66/7’de sayılan bazı ağır suçların yurt dışında işlenmesi halinde dava zamanaşımı uygulanmaz.

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her somut olay kendi delilleri ve koşulları içinde değerlendirilmelidir. Yazıda anılan kanun hükümleri ve yargı kararları, yayın tarihindeki mevzuat ve içtihat esas alınarak aktarılmıştır.