Yargılamanın yenilenmesi nedir? Yargılamanın yenilenmesi 5271 Sayılı Ceza Muhakamesi Kanunu’nun 312-323. maddeleri arasında düzenlenmiş olup, Avukat Saltuk Buğra Şimşek tarafından aşağıdaki şekilde özetlenmiştir.
1. Yargılamanın Yenilenmesi Kurumunun Niteliği ve Kapsamı Yargılamanın yenilenmesi, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) 311 ilâ 323. maddeleri arasında düzenlenen, kesinleşmiş hükümlerdeki adli hataların düzeltilmesine imkan tanıyan olağanüstü bir kanun yoludur. Bu kurum, kesin hüküm ve “ne bis in idem” (aynı fiilden dolayı iki kez yargılama olmaz) ilkesinin istisnasını oluşturur. Temel amacı, maddi gerçeğe ulaşmak, adaleti sağlamak ve hükümlünün mağduriyetini önlemektir. Yargıtay kararlarında vurgulandığı üzere, bu yol ancak kesinleşmiş hükümler için geçerlidir; kesinleşmemiş hükümlerde bu yola başvurulması olanaksızdır.
2. Yargılamanın Yenilenmesine Gidilebilecek Durumlar (CMK m. 311) Kesinleşen bir hükümle sonuçlanmış bir dava, CMK’nın 311. maddesinde tahdidi (sınırlı) olarak sayılan aşağıdaki hallerde hükümlü lehine tekrar görülebilir:
- Belge Sahteliği: Duruşmada kullanılan ve hükmü etkileyen bir belgenin sahteliğinin anlaşılması.
- Yalan Tanıklık veya Bilirkişilik: Yeminli tanık veya bilirkişinin, hükümlü aleyhine kasıt veya ihmal ile gerçek dışı beyanda bulunduğunun veya oy verdiğinin anlaşılması.
- Hakimin Görev Suçu: Hükme katılan hakimlerden birinin, görevini yaparken hükümlü aleyhine ceza kovuşturmasını veya mahkumiyetini gerektirecek biçimde kusur etmesi.
- Dayanak Hükmün Ortadan Kalkması: Ceza hükmünün dayandırıldığı bir hukuk mahkemesi kararının, kesinleşmiş başka bir hükümle ortadan kaldırılması.
- Yeni Olaylar veya Yeni Deliller: Yalnız başına veya önceki delillerle birlikte değerlendirildiğinde, sanığın beraatini veya daha hafif bir cezayı içeren kanun hükmünün uygulanmasını gerektirecek nitelikte yeni delil veya olayların ortaya çıkması.
- AİHM İhlal Kararı: Ceza hükmünün, AİHS veya eki protokollerin ihlali suretiyle verildiğinin Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararıyla tespit edilmesi.
3. Yargılamanın Yenilenmesi Şartları
- Kesinleşmiş Hüküm: Yargılamanın yenilenmesi ancak kesinleşmiş mahkumiyet veya beraat gibi hükümler (CMK m. 223/1) için talep edilebilir.
- Yenilik ve Önem: Özellikle CMK m. 311/1-e bendi uyarınca ileri sürülen delil veya olayın “yeni” olması (hükmü veren mahkemece bilinmeyen, incelenmeyen) ve “önemli” olması (hükmü değiştirebilecek ciddiyette olması) şarttır.
- Sınırlı Nedenler: Kanunda sayılan nedenler dışındaki gerekçelerle yenileme talep edilemez.
- Süre: Kural olarak yargılamanın yenilenmesi başvurusu bir süreye tabi değildir. Ancak AİHM kararına dayalı başvuruların (m. 311/1-f), kararın kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde yapılması gerekir.
4. İnfazın geri bırakılması veya durdurulması
- Yargılamanın yenilenmesi istemi hükmün infazını ertelemez. Ancak mahkeme, infazın geri bırakılmasına veya durdurulmasına karar verebilir.
5. Yargılamanın yenilenmesine engel olmayan hâller
- Hükmün infaz edilmiş olması veya hükümlünün ölümü, yargılamanın yenilenmesi istemine engel olmaz. Ölenin eşi, üstsoyu, altsoyu, kardeşleri yargılamanın yenilenmesi isteminde bulunabilirler. İkinci fıkrada sayılan kişilerin yokluğu hâlinde, Adalet Bakanı da yargılamanın yenilenmesi isteminde bulunabilir.
6. Yargılamanın Yenilenmesi Sayılmayacak Haller Yargıtay içtihatlarına göre aşağıdaki durumlar yargılamanın yenilenmesi nedeni olarak kabul edilmez:
- Değerlendirilmiş Deliller: Yargılama aşamasında mahkemece temas edilen, incelenen, inandırıcı bulunmayan veya temyiz/istinaf aşamasında değerlendirilen deliller “yeni” sayılmaz.
- Cezanın Değiştirilmesi Amacı: CMK m. 315 uyarınca, sadece cezanın miktarını değiştirmek amacıyla bu yola gidilemez.
- Başka Bir Yolun Varlığı: Hatanın giderilmesini sağlayacak başka bir hukuki yol (örneğin kanun yararına bozma) varsa yenileme yoluna gidilemez.
- Takdir Hataları: Delillerin değerlendirilmesindeki takdir farklılıkları veya mahkemenin serbest delil değerlendirme yetkisi kapsamındaki kararları yenileme nedeni değildir.
- Yargıtay Üyelerinin Durumu: Hükmü onayan Yargıtay üyelerinin görev suçu işlediği iddiası (ilk derece mahkemesi hakiminden kaynaklanmadıkça) yenileme nedeni sayılmamıştır.
- İdari Yaptırımlar: Kabahatler Kanunu kapsamındaki idari yaptırım kararları CMK anlamında “hüküm” niteliğinde olmadığından bu yol işletilemez.
7. Başvuru Usulü
- Yetkili Merci: İstem, hükmü veren mahkemeye yazılı bir dilekçe ile sunulur (CMK m. 318).
- Talep Sahipleri: Hükümlü, müdafii veya hükümlü ölmüşse eşi, üst soyu, alt soyu ve kardeşleri başvurabilir. Re’sen (kendiliğinden) yenileme yapılamaz.
- Hakim Yasağı: CMK m. 23/3 uyarınca, önceki yargılamada görev yapan hakim, yargılamanın yenilenmesi aşamasında görev alamaz.
- İnceleme Aşamaları:
- Kabule Değerlik: Mahkeme, duruşma yapmaksızın talebin usule uygun olup olmadığını ve yasal bir neden gösterilip gösterilmediğini inceler. Şartlar oluşmamışsa istem reddedilir (CMK m. 319).
- Delil Toplama: İstem yerinde görülürse, mahkeme delillerin toplanmasına karar verir (CMK m. 320).
- Esastan Karar: İddialar doğrulanmazsa istem esassız olduğu gerekçesiyle reddedilir. Aksi halde duruşma açılır. Duruşma sonucunda ya önceki hüküm onaylanır ya da iptal edilerek yeni bir hüküm kurulur (CMK m. 323).
- Kanun Yolu: Kabule değerlik veya esassızlık nedeniyle verilen red kararlarına karşı itiraz; duruşma açılarak verilen yeni hükümlere karşı ise temyiz yolu açıktır.
Yukarıda yer alan bilgiler yüzeysel bir değerlendirme olup mutlak sonuç değildir. Konu ile ilgili detaylı bilgi almak için bir avukata danışmanız tavsiye edilmektedir.
