Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Suçu (TCK 109)
Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu, bireyin bir yerde kalma veya bir yere gitme özgürlüğünün hukuka aykırı bir şekilde kısıtlanmasıdır. Türk Ceza Kanunu’nun “Hürriyete Karşı Suçlar” bölümünde düzenlenen bu suç, kişinin hareket serbestisini koruma altına almayı amaçlar. Suçun oluşması için mağdurun belirli bir alana hapsedilmesi veya bir yerden ayrılmasının engellenmesi yeterlidir; kısıtlamanın süresi suçun oluşumu için değil, cezanın belirlenmesi için önem arz eder.
Kanun Maddesi:
Madde 109- (1) Bir kimseyi hukuka aykırı olarak bir yere gitmek veya bir yerde kalmak hürriyetinden yoksun bırakan kişiye, bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası verilir.
(2) Kişi, fiili işlemek için veya işlediği sırada cebir, tehdit veya hile kullanırsa, iki yıldan yedi yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
(3) Bu suçun;
a) Silahla,
b) Birden fazla kişi tarafından birlikte,
c) Kişinin yerine getirdiği kamu görevi nedeniyle,
d) Kamu görevinin sağladığı nüfuz kötüye kullanılmak suretiyle, e
) Üstsoy, altsoy veya eşe ya da boşandığı eşe karşı,
f) Çocuğa ya da beden veya ruh bakımından kendi savunamayacak durumda bulunan kişiye karşı, İşlenmesi halinde, yukarıdaki fıkralara göre verilecek ceza bir kat artırılır.
Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Suçunun Cezası Kaç Yıldır?
Suçun temel şeklinin cezası bir yıldan beş yıla kadar hapis cezasıdır. Eğer suç işlenirken cebir, tehdit veya hile kullanılmışsa ceza iki yıldan yedi yıla kadar hapis olarak artar. Kanunda sayılan nitelikli hallerin (silahla, çocuğa karşı, kamu görevini kötüye kullanarak vb.) varlığı durumunda ise verilecek cezalar bir kat oranında artırılarak uygulanır. Ayrıca suçun cinsel amaçla işlenmesi halinde ceza yarı oranında artırılırken, mağdurun ekonomik kaybına neden olunması durumunda bin güne kadar adli para cezasına da hükmedilir.
Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Suçunda Etkin Pişmanlık
Türk Ceza Kanunu’nun 110. maddesi, bu suçu işleyen fail için bir “geri dönüş yolu” sunmaktadır. Etkin pişmanlık hükümleri uyarınca, kişiyi hürriyetinden yoksun kılan fail, suç nedeniyle soruşturmaya başlanmadan önce mağdurun şahsına zararı dokunmaksızın, onu kendiliğinden güvenli bir yerde serbest bırakacak olursa cezasında indirim yapılır. Bu durumda faile verilecek cezanın üçte ikisine kadarı indirilir. Bu hükmün uygulanabilmesi için mağdurun zarar görmemiş olması ve serbest bırakma eyleminin soruşturma makamları durumu öğrenmeden önce failin hür iradesiyle gerçekleşmesi şarttır.
Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Suçu İçin Şikayet Süresi
Bu suç, Türk Ceza Kanunu’nun 73. maddesinde belirtilen şikayete tabi suçlar arasında yer almaz. Dolayısıyla bu suçun soruşturulması ve kovuşturulması şikayete bağlı değildir; adli makamlar suçun işlendiğini öğrendikleri andan itibaren resen (kendiliğinden) harekete geçerler. Mağdur şikayetinden vazgeçse dahi kamu davası düşmez ve yargılama devam eder.
Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Suçunda Uzlaştırmanın Mümkün Olup Olmadığı
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 253. maddesinde uzlaştırma kapsamında olan suçlar sınırlı olarak sayılmıştır. Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu, CMK m. 253’teki katalog suçlar arasında bulunmadığı gibi şikayete bağlı bir suç da olmadığı için uzlaştırma kapsamına girmez. Bu nedenle tarafların anlaşması davanın açılmasına veya devam etmesine engel teşkil etmez.
Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Suçunda Zamanaşımı Süresi
Suçun temel şekli için öngörülen beş yıllık hapis cezası sınırı nedeniyle, TCK 66/1-e maddesi uyarınca dava zamanaşımı süresi 8 yıldır. Ancak suçun nitelikli hallerinde ceza üst sınırı arttığı için zamanaşımı süresi de uzar; örneğin ceza üst sınırının yedi yılı geçtiği ağırlaşmış hallerde zamanaşımı 15 yıl olarak uygulanır.
Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Suçunun Şartları
Suçun oluşması için failin, mağdurun serbestçe hareket etme imkanını hukuka aykırı bir şekilde ortadan kaldırması gerekir. Mağdurun bir yere hapsedilmesi, bir araçtan inmesinin engellenmesi veya zorla bir yere götürülmesi gibi eylemler bu şartı gerçekleştirir. Fiilin mutlaka cebir veya tehdit içermesi gerekmez; mağdurun rızası dışındaki her türlü kısıtlama, suçun temel şeklinin oluşması için yeterlidir.
Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Suçunun Unsurları
Maddi unsur, mağdurun gitme veya kalma özgürlüğünün kısıtlanması eylemidir. Manevi unsur bakımından suç kasten işlenebilir; fail, mağduru hürriyetinden yoksun bıraktığını bilerek ve isteyerek hareket etmelidir. Suçun mağduru ve faili herkes olabilir. Hukuka aykırılık unsuru ise, bu kısıtlamanın yasal bir dayanağı (gözaltı, tutuklama veya kanuni bir yetki kullanımı gibi) olmadan yapılmasıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
1. Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunun yatarı ne kadar? Cezaevine girer miyim? Cezanın yatarı, mahkemenin verdiği ceza miktarına bağlıdır. Eğer hükmedilen ceza iki yıl veya daha az ise sanığın durumuna göre hapis cezasının ertelenmesi (TCK 51) veya HAGB (CMK 231) kararı verilerek cezaevine girilmeyebilir. Ancak nitelikli hallerde ceza yüksek olduğu için bu imkanlar kısıtlanabilir ve 5275 sayılı Kanun uyarınca hapis cezası infaz edilir.
2. Mağduru kendiliğimden bırakırsam cezam indirilir mi? Evet. TCK 110. madde uyarınca, suç nedeniyle soruşturmaya başlanmadan önce mağdurun şahsına zarar vermeden onu kendiliğinden güvenli bir yerde serbest bırakırsanız, cezada üçte ikisine kadar indirim yapılır (Etkin Pişmanlık).
3. Birini kapıyı üzerine kilitleyip beş dakika bekletmek suç mudur? Evet. Sürenin kısalığı suçun oluşmasını engellemez ancak hakim ceza belirlerken eylemin ağırlığını ve süresini dikkate alır.
4. Borcunu ödemeyen kişiyi bir odaya kapatıp parayı isteyebilir miyim? Hayır. Bu durum hem kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunu hem de olayın niteliğine göre yağma (gasp) suçunu oluşturabilir.
5. Eşim beni eve kilitlerse bu suç kapsamında mıdır? Evet. TCK 109/3-e maddesi uyarınca bu suçun eşe veya boşandığı eşe karşı işlenmesi cezanın bir kat artırılmasını gerektiren nitelikli bir haldir.
Yukarıda yer alan bilgiler yüzeysel bir değerlendirme olup, detaylı bilgi almak için bir avukata danışmanız tavsiye edilmektedir.
