Alokllü araç kullanımı sonucu trafik güvenliğini tehlikeye sokma suçu Avukat Saltuk Buğra Şimşek tarafından şu şekilde değerlendirilmektedir:
Alkollü Araç Kullanmanın Cezası Nedir?
1. İlgili Suç ve Yasal Düzenleme
- Trafik Güvenliğini Tehlikeye Sokma Suçu (TCK m. 179/3): Alkol veya uyuşturucu madde etkisiyle emniyetli bir şekilde araç sevk ve idare edemeyecek halde olmasına rağmen araç kullanan kişi, 6 aydan 2 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
- Mutlak Karine: Yargıtay ve yerleşik Adli Tıp uygulamalarına göre, 1.00 promil ve üzeri alkol seviyesi, güvenli sürüş yeteneğinin kaybı için “mutlak karine” kabul edilir ve dışa yansıyan bir kusur aranmaksızın suç oluşur.
2. Araç Türlerine Göre Promil Sınırları (KTK m. 48, KTY m. 97)
- Hususi Otomobiller: 0.50 promil.
- Diğer Araçlar (Motosiklet, Kamyon, Otobüs, Ticari Araçlar vb.): 0.20 promil.
- Bisiklet Sürücüleri: KTK m. 3 uyarınca bisiklet “motorsuz bir araçtır”. Bisiklet sürücüleri için de “diğer araçlar” kategorisindeki 0.20 promil sınırı geçerlidir. Ancak ehliyet zorunluluğu bulunmadığından ehliyet geri alma işlemi uygulanmaz; yalnızca idari para cezası verilir ve araç kullanmaktan men edilirler.
- Aday Sürücüler: KTY Ek Madde 3 uyarınca, 2 yıllık adaylık süresinde 0.20 promil üzerinde alkollü yakalananların sürücü belgesi doğrudan iptal edilir.
3. Ehliyetin Geri Alınması (KTK m. 48/5) Son ihlalin gerçekleştiği tarihten itibaren geriye doğru 5 yıl içinde;
- Birinci Yakalanma: 6 ay süreyle ehliyet geri alınır + İdari para cezası.
- İkinci Yakalanma: 2 yıl süreyle ehliyet geri alınır + İdari para cezası + Sürücü Davranışlarını Geliştirme Eğitimi (SÜDGE).
- Üçüncü ve Daha Fazla Yakalanma: Her seferinde 5 yıl süreyle ehliyet geri alınır + İdari para cezası + Psiko-teknik değerlendirme ve psikiyatri muayenesi.
4. Kan Testleri ve Promil Azalma Oranı
- Ölçüm Usulü: Öncelik teknik cihaz (alkolmetre) ölçümündedir. Cihaza üflemeyi reddeden sürücüye 2 yıl süreyle ehliyet geri alma ve yüksek tutarlı idari para cezası uygulanır (KTK m. 48/9).
- Kan Örneği: Teknik cihaza itiraz edilmesi, yaralanmalı/ölümlü kaza olması veya sürücünün üfleyemeyecek durumda olması halinde kan örneği alınır.
- Zaman Faktörü: Alkolün kandaki miktarı, bilimsel verilere ve KTY 97 uygulamasına göre saatte ortalama 0.15 promil azalır. Adli makamlar, ölçümün yapıldığı an ile sürüş anı arasındaki zaman farkını bu oran üzerinden hesaplayarak suçun oluşup oluşmadığını belirler.
5. Usul ve Esas Aykırılıkları
- Teknik cihazın kalibrasyonunun yapılmamış olması veya çıktı vermemesi usule aykırıdır.
- Teknik cihazla yapılan ölçüme itiraz halinde kolluk tarafından tekrar ölçüm yapılmaz; sürücü adli tıp veya sağlık kuruluşuna sevk edilmelidir.
- Sadece doktorun “alkollüdür” şeklindeki kanaat raporuyla işlem yapılamaz; mutlaka teknik cihaz veya kan tahlili sonucu bulunmalıdır.
Yargı Kararları ışığında trafik güvenliğini tehlikeye sokma
1. İlgili Suç ve Yasal Tanımlama Alkollü araç kullanımı, Türk Ceza Kanunu (TCK) ve Karayolları Trafik Kanunu (KTK) kapsamında hem idari hem de cezai yaptırımlara bağlanmıştır. TCK m. 179/3 uyarınca, alkol veya uyuşturucu madde etkisiyle emniyetli bir şekilde araç sevk ve idare edemeyecek halde olmasına rağmen araç kullanan kişi, “Trafik Güvenliğini Tehlikeye Sokma” suçunu işlemiş sayılır ve 6 aydan 2 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Yargıtay ve yerleşik Adli Tıp uygulamalarına göre, 1.00 promil ve üzeri alkol seviyesi, güvenli sürüş yeteneğinin kaybı için “mutlak karine” kabul edilmekte ve dışa yansıyan bir kusur aranmaksızın suçun oluştuğu kabul edilmektedir. 1.00 promilin altındaki değerlerde ise ancak trafik kazasına sebebiyet verilmesi veya güvenli sürüş yeteneğinin kaybedildiğinin somut delillerle (örneğin ters yönde seyretme) tespiti halinde TCK 179/2-3 hükümleri uygulanmaktadır.
2. Araç Türlerine Göre Promil Sınırları ve Karayolları Trafik Yönetmeliği (KTY) KTK m. 48 ve KTY m. 97 uyarınca araç türlerine göre alkol sınırları şu şekildedir:
- Hususi Otomobiller: 0.50 promil.
- Diğer Araçlar (Motosiklet, Kamyon, Otobüs, Ticari Araçlar vb.): 0.20 promil (Yargı kararlarında 0.21 olarak da geçmektedir).
- Bisiklet Sürücüleri: KTK m. 3 uyarınca bisiklet “motorsuz bir araç” olup, bisiklet sürücüleri için de “diğer araçlar” kategorisindeki 0.20 promil sınırı geçerlidir. Bisiklet sürücülerine ehliyet zorunluluğu bulunmadığından ehliyet geri alma işlemi uygulanmaz; ancak idari para cezası verilir ve araç kullanmaktan men edilirler.
- Aday Sürücüler: KTY Ek Madde 3 uyarınca, 2 yıllık adaylık süresinde araç cinsine bakılmaksızın 0.20 promil üzerinde alkollü yakalananların sürücü belgeleri doğrudan iptal edilir.
3. Ehliyetin Geri Alınması KTK m. 48/5 uyarınca, son ihlalin gerçekleştiği tarihten itibaren geriye doğru 5 yıl içinde;
- Birinci Yakalanma: Sürücü belgesi 6 ay süreyle geri alınır ve idari para cezası uygulanır.
- İkinci Yakalanma: Sürücü belgesi 2 yıl süreyle geri alınır, idari para cezası verilir ve sürücü Sürücü Davranışlarını Geliştirme Eğitimine (SÜDGE) tabi tutulur.
- Üçüncü ve Daha Fazla Yakalanma: Sürücü belgesi her seferinde 5 yıl süreyle geri alınır, idari para cezası uygulanır ve sürücü psiko-teknik değerlendirme ile psikiyatri muayenesine sevk edilir. Teknik cihaza (alkolmetre) üflemeyi reddeden sürücülerin ehliyetleri ise KTK m. 48/9 uyarınca doğrudan 2 yıl süreyle geri alınır.
4. Kan Testleri ve Promil Azalma Oranı Yargı kararlarında ve Adli Tıp Kurumu (ATK) uygulamalarında, kandaki alkol düzeyinin zamanla azaldığı bilimsel bir gerçek olarak kabul edilmektedir.
- Azalma Oranı: Alkolün kandaki miktarı saatte ortalama 0.15 promil (bazı kararlarda 15 mg/dl) azalır.
- Hesaplama Usulü: Ölçümün yapıldığı an ile sürüş anı arasında zaman farkı varsa, geçen her saat için mevcut ölçüme 0.15 promil eklenerek sürüş anındaki alkol oranı belirlenir. Örneğin, ölçümden 100 dakika sonra yapılan kan testine, geçen süreye oranla (yaklaşık 0.25 promil) ekleme yapılarak ilk anki değer hesaplanır.
- Kan Örneği: Teknik cihaza itiraz edilmesi, yaralanmalı/ölümlü kaza olması veya sürücünün üfleyemeyecek durumda olması halinde kan örneği alınır. AYM, alkolmetre ölçümünden kısa süre sonra alınan ve aksini ispatlayan kan raporlarının mahkemelerce gerekçesiz reddedilmesini hak ihlali saymıştır.
5. Usul ve Esas Aykırılıkları
- Teknik Cihaz Zorunluluğu: Alkol tespiti mutlaka kalibrasyonu yapılmış, çıktı verebilen teknik cihazlarla veya kan tahlili ile yapılmalıdır. Sadece doktorun “alkollüdür” şeklindeki kanaat raporuyla işlem yapılması hukuka aykırıdır .
- Kalibrasyon ve Arıza: Cihazın kalibrasyon tarihinin geçmiş olması veya cihazın arızalı olduğunun kolluk tutanaklarına/kamera kayıtlarına yansıması durumunda yapılan işlem iptal edilir.
- İtiraz Usulü: Teknik cihazla yapılan ölçüme itiraz halinde kolluk ikinci bir ölçüm yapmaz; sürücü adli tıp veya sağlık kuruluşuna sevk edilmelidir. Sürücünün kendi imkanlarıyla aldığı raporlar da hak arama özgürlüğü kapsamında delil olarak değerlendirilmelidir.
Yukarıda yer alan bilgiler yüzeysel bir değerlendirme olup mutlak sonuç değildir. Konu ile ilgili detaylı bilgi almak için bir avukata danışmanız tavsiye edilmektedir
